گشتاسب اولين پادشاهى كه ايمان آورده پس به زردشت الهام شد كه بمشرق ايران مسافرت كند و در كيشمر « 1 » در ولايت خراسان با ويستاسب كه در شاهنامهء فردوسى گشتاسب خوانده شده ملاقات كرد . در دربار اين پادشاه ابتدا دو پسر وزير و بعد ملكه را معتقد ساخت ، بين او و دانشمندان مباحثات رسمى بميان آمد و در آنموقع خواستند بقوهء ساحرى بر او غلبه كنند زردشت غالب شد و خود پادشاه هم از معتقدين خاص مذهب جديد گرديد چنان كه در فروردين يشت از كتب اوستا ميگويد « او بود كه حربه و تكيه‌گاه مذهب زراتوشترا و اهورا شد و آئينى را كه در زنجير بسته و قادر بر حركت نبود از قيد رهانيد » بعد از ايمان آوردن گشتاسب و اهل دربار او طوائف تورانى آسياى مركزى مهاجمه كردند و شايد جهاد با متجددين نيز باعث حركت و حملات ايشان بوده است . جنگهاى جهاد مزبور بيشتر در خراسان واقع شده و اگر به قصه‌هائيكه نقل كرده‌اند اعتمادى باشد محاربهء قطعى در مغرب بلدهء حاليهء سبزوار روى داده است . « 2 » اما خود زردشت بسن پيرى رسيده معزز و محترم مىبود تا اينكه در مهاجمهء دوم تورانيان در بلخ كشته شد و روايت چنين است كه در پرستشگاه هنگاميكه مريدان دور او را گرفته بودند درگذشت . تاريخ ولادت و وفات زردشت حاصل آنكه زردشت اهل آذربايجان و شايد از طايفهء مجوس بوده اگرچه اين مسئله محل ترديد است و همچنين تاريخ پيدايش و زندگانى او محل اختلاف و گفتگوست . بعضى از مورخين برآنند كه اين پيغمبر در هزار سال قبل از ميلاد تولد يافته است و اما آنطوريكه از قصص و حكايات معلوم مىشود و ويليام جكسون هم بر آن رفته است تولدش 640 سال قبل از ميلاد و وفات او در 583 سال قبل از ميلاد بوقوع پيوسته است . در دورهء اخير بعد از اين تاريخ چيزى كه مهم است و ما قطع داريم اينست كه داريوش از جمله پيروان ثابت العقيدهء مذهب زردشت بوده است .

--> ( 1 و 2 ) - رجوع شود به جريده ر ، ج ، س ، شمارهء ژانويه و فوريه سال 1911 « مؤلف » .